NIS2 w placówce medycznej: Nowe obowiązki dla ochrony zdrowia

Odpowiedzią na te wyzwania jest nowa dyrektywa Unii Europejskiej – NIS2 (Network and Information Security 2). Jej celem jest znaczące wzmocnienie cyberbezpieczeństwa w całej Europie. Dyrektywa NIS2 medycyna traktuje jako jeden z kluczowych sektorów, co oznacza konkretne, nowe obowiązki dla podmiotów leczniczych.

Kogo dotyczy NIS2 w placówce medycznej?

Zakres stosowania dyrektywy jest znacznie szerszy niż jej poprzedniczki (NIS1). Docelowo NIS2 placówka medyczna, która spełnia określone kryteria wielkości i znaczenia dla gospodarki, będzie musiała wdrożyć nowe rozwiązania. Choć ostateczny kształt przepisów krajowych jeszcze powstaje, już teraz wiemy, że NIS2 obejmie wiele podmiotów z sektora ochrony zdrowia, w tym:

• Duże i średnie szpitale (NIS2 dla szpitala)

• Kliniki specjalistyczne

• Duże przychodnie i centra medyczne (NIS2 dla przychodni)

• Być może także niektóre większe gabinety lekarskie (NIS2 dla gabinetu lekarskiego), w zależności od ich skali działania i wpływu na system opieki zdrowotnej.

Kryteria kwalifikacji opierają się zazwyczaj na liczbie zatrudnionych pracowników oraz rocznym obrocie. Istnieją jednak wyjątki – niektóre mniejsze podmioty mogą zostać objęte regulacją, jeśli świadczą usługi o krytycznym znaczeniu.

Głównym celem NIS2 jest stworzenie jednolitej, wysokiej kultury cyberbezpieczeństwa w całej Unii Europejskiej. Ma to zapewnić, że kluczowe usługi, takie jak ochrona zdrowia, transport czy energetyka, będą odporne na współczesne zagrożenia cyfrowe. Polska, jako członek UE, jest zobowiązana do transpozycji dyrektywy do krajowego porządku prawnego. Oczekujemy, że nowa ustawa implementująca NIS2 zostanie uchwalona w drugiej połowie 2024 roku, co uruchomi terminy na dostosowanie się dla objętych nią podmiotów.

NIS2 ochrona zdrowia uznaje za sektor o szczególnym znaczeniu. To oznacza, że podmioty lecznicze będą podlegać surowszym regulacjom niż wiele innych branż, co jest uzasadnione wrażliwością danych medycznych i krytyczną rolą, jaką odgrywają w społeczeństwie.

Zarządzanie ryzykiem cybernetycznym w medycynie

• Analiza ryzyka: Regularna ocena i identyfikacja potencjalnych zagrożeń cybernetycznych dla systemów i danych placówki. Musisz wiedzieć, gdzie jesteś najbardziej narażony.

• Polityka bezpieczeństwa: Opracowanie i wdrożenie jasnych zasad oraz procedur, które minimalizują ryzyko cybernetyczne w placówce medycznej.

Obsługa incydentów cyberbezpieczeństwa placówka medyczna

• Procedury reagowania: Określenie, jak szybko wykrywać, analizować i reagować na incydenty. Kto jest odpowiedzialny, jakie kroki należy podjąć.

• Zgłaszanie incydentów NIS2: Obowiązek szybkiego zgłaszania poważnych incydentów cyberbezpieczeństwa do odpowiednich organów krajowych (np. CSIRT MON, CSIRT GOV, CSIRT NASK) w ściśle określonych terminach (np. wstępne zgłoszenie w 24h, szczegółowe w 72h).

Ciągłość działania placówki medycznej

• Plany BCP/DRP: Opracowanie i testowanie planów ciągłości działania (Business Continuity Plan) oraz odtwarzania po awarii (Disaster Recovery Plan). Co zrobisz, gdy nastąpi awaria systemu medycznego lub atak ransomware w szpitalu?

• Kopie zapasowe: Regularne tworzenie i bezpieczne przechowywanie kopii zapasowych wszystkich krytycznych danych i systemów.

Bezpieczeństwo łańcucha dostaw

• Ocena dostawców: Weryfikacja poziomu cyberbezpieczeństwa podmiotów trzecich, które dostarczają usługi IT, oprogramowanie, sprzęt medyczny czy inne kluczowe rozwiązania. Ich słabość może stać się Twoją słabością.

Bezpieczeństwo sieci i systemów informatycznych

• Środki techniczne: Wdrożenie firewalli, systemów antywirusowych, systemów detekcji intruzji, aktualizacja oprogramowania i inne zabezpieczenia techniczne.

• Szyfrowanie: Zastosowanie szyfrowania danych zarówno w spoczynku, jak i w transporcie, szczególnie dla wrażliwych informacji.

• Uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA): Obowiązkowe wprowadzenie MFA wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, w celu wzmocnienia ochrony dostępu do systemów.

Szkolenia i świadomość personelu

• Edukacja: Regularne szkolenia dla wszystkich pracowników z zakresu cyberbezpieczeństwa. To oni są pierwszą linią obrony przed phishingiem czy socjotechniką.

• Symulacje: Przeprowadzanie testów, np. symulacji ataków phishingowych, aby sprawdzić i zwiększyć odporność personelu.

Dokumentacja NIS2 placówka medyczna

• Prowadzenie rejestrów: Wszystkie procedury, polityki, analizy ryzyka, plany reagowania, plany ciągłości działania oraz dowody szkoleń muszą być spisane, regularnie aktualizowane i łatwo dostępne. NIS2 a dokumentacja medyczna to kluczowy element zgodności.

NIS2 a RODO w medycynie: Dyrektywa NIS2 doskonale uzupełnia Rozporządzenie RODO. Podczas gdy RODO skupia się na ochronie samych danych osobowych i prawach jednostek, NIS2 koncentruje się na ochronie systemów i sieci, w których te dane są przetwarzane. Obie regulacje mają wspólny cel – zapewnić bezpieczeństwo danych medycznych i ochronę danych pacjentów, w tym tajemnicy lekarskiej. Zgodność z NIS2 wzmacnia Twoje ogólne bezpieczeństwo danych.

Krok 1: Identyfikacja statusu podmiotu

• Weryfikacja: Czy Twój podmiot leczniczy (NIS2 podmiot leczniczy) spełnia kryteria kwalifikujące go jako podmiot objęty dyrektywą NIS2? Sprawdź liczbę pracowników i obroty, a także ewentualne przepisy krajowe określające "kluczowe usługi".

Krok 2: Audyt NIS2 placówka medyczna

• Ocena stanu obecnego: Przeprowadź szczegółowy audyt cyberbezpieczeństwa. Zidentyfikuj istniejące luki i obszary niezgodne z wymogami NIS2. To jest Twój punkt wyjścia.

• Ocena ryzyka: Dokładnie przeanalizuj ryzyko cybernetyczne w medycynie, uwzględniając specyfikę Twojej działalności.

Krok 3: Opracowanie i wdrożenie procedur NIS2 podmiot leczniczy

• System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI) medycyna: Stwórz lub zaktualizuj swój SZBI. Powinien on kompleksowo obejmować wszystkie aspekty cyberbezpieczeństwa.

• Nowe polityki i procedury: Opracuj i wdroż procedury reagowania na incydent cyberbezpieczeństwa placówka medyczna, plany ciągłości działania, zasady dotyczące bezpieczeństwa łańcucha dostaw, kontroli dostępu, itp.

Krok 4: Szkolenia i budowanie świadomości

• Edukacja personelu: Zorganizuj regularne szkolenia z zakresu cyberbezpieczeństwa dla wszystkich pracowników, od recepcji po lekarzy. Zapewnij, że rozumieją ryzyka i swoje role w ochronie danych.

Krok 5: Wdrożenie środków technicznych

• Modernizacja infrastruktury: Zainwestuj w niezbędne rozwiązania techniczne (firewalle, antywirusy, systemy kopii zapasowych, MFA). Upewnij się, że masz niezawodny system zarządzania bezpieczeństwem informacji medycyna.

• Testowanie: Przeprowadzaj regularne testy penetracyjne i skany podatności, aby upewnić się, że Twoje systemy są bezpieczne.

Krok 6: Monitorowanie, przeglądy i aktualizacja

• Ciągłe doskonalenie: Cyberbezpieczeństwo to proces, nie jednorazowe zadanie. Regularnie monitoruj bezpieczeństwo, przeglądaj i aktualizuj procedury. Incydenty cyberbezpieczeństwa (nawet te małe) powinny być analizowane, aby usprawnić działanie systemu.

• Czy wiesz, czy Twoja placówka medyczna jest objęta NIS2? (Na podstawie kryteriów wielkości lub znaczenia).
• Czy masz aktualną analizę ryzyka cybernetycznego w medycynie?
• Czy masz wdrożony system zarządzania bezpieczeństwem informacji medycyna? (Polityki, procedury, odpowiedzialności).
• Czy Twoja placówka medyczna posiada procedury zgłaszania incydentów NIS2? (W tym zgłoszenie wstępne w 24h).
• Czy masz wdrożony plan ciągłości działania placówki medycznej? (BCP/DRP na wypadek awarii systemu medycznego, ransomware w szpitalu).
• Czy regularnie tworzysz i testujesz kopie zapasowe danych?
• Czy weryfikujesz cyberbezpieczeństwo dostawców kluczowych usług i produktów? (Bezpieczeństwo łańcucha dostaw).
• Czy stosujesz szyfrowanie danych medycznych oraz uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA)?
• Czy prowadzisz regularne szkolenia z cyberbezpieczeństwa dla personelu?
• Czy posiadasz kompletną dokumentację NIS2 placówka medyczna? (Wszystkie polityki, procedury, raporty z analiz i audytów).
• Czy wyznaczyłeś osoby odpowiedzialne za cyberbezpieczeństwo i wdrożenie NIS2?

Kancelaria prawa medycznego Katarzyny Karwat oferuje wsparcie w zakresie:

• Analizy, czy Twój podmiot leczniczy podlega pod dyrektywę NIS2.

• Pomocy w interpretacji i wdrożeniu konkretnych obowiązków NIS2 placówka medyczna.

• Opracowania lub audytu istniejącej dokumentacji NIS2 placówka medyczna.

• Doradztwa w zakresie integracji NIS2 z RODO i innymi przepisami dotyczącymi ochrony danych medycznych i tajemnicy lekarskiej.

• Przygotowania do ewentualnych kontroli i weryfikacji zgodności.

Nie czekaj na ostatnią chwilę. Proaktywne podejście do cyberbezpieczeństwa to inwestycja w stabilność i bezpieczeństwo Twojej placówki oraz pacjentów.